Folkevisene

Det ser ikkje ut til at det nokon gong vart gjeve skikkeleg grunngjeving for avrettinga av Audun. Ikkje rart då at folk tok til å fabulere, og det ser ut til at det ikkje kan ha gått mange år før det vart sett saman eit par viser om dei dramatiske hendingane i Bergen i åra kring 1300. Og det var vel og naturleg at det vart leita etter ei felles årsak. Folkevisene om Margrete og Audun vart ikkje nedteikna før godt ut på 1800-talet, men tekstane må ha vore vel kjende på Vestlandet gjennom mellomalderen. Professor Gustav Storm har publisert tekstane, og har òg analysert dei. Han finn gode haldepunkt for å rekne med at folkevisene er utforma relativt kort etter at Margrete og Audun vart avretta. Det er gjeve mange detaljar som ein ikkje kan vente folk vil halde i minnet lenge, til dømes at Audun si kone var Gyrid.

I begge desse visene er Audun gjort til ein av hovudpersonane. I visa om Margrete er det han som er framstilt som initiativtakaren til at ho vart seld, og han har i visa fått ansvaret for at ho kom til Bergen og gjorde krav på arven sin. Av visene ser ein at Margrete hadde sympati i folket, og det vert støtta både av seinare tradisjon og indirekte gjennom eit brev frå 1320, der biskopen i Bergen ville ha slutt på dyrkinga av ”St. Maritte”. Audun derimot får ingen sympati i visene. Han vert framstilt som svikar og mordar, då han drap det nyfødde barnet til Margrete.

Folkevisene om Audun og Margrete har nok fått forme ein viktig del av ettermælet hans, i alle høve for dei næraste generasjonane, og dei tema som var framme i folkevisa let seg finne att i andre versjonar. Det er vel i forlenginga av denne visa at Audun vart gjort til valdtektsmann, når det hos Absalon Pederson Beyer vert sagt at han valdtok dronninga frå Skottland. Men det kan ein sjå som reint oppspinn. Det var ekteskapskontrakt for hertug Håkon Audun forhandla om i Frankrike, og det ekteskapet vart det ikkje noko av.

Det er tankevekkjande å samanlikne det biletet som folkevisene teiknar av Audun, med det biletet det gjev av Alv Erlingsson. I kjeldene var Alv overfallsmann, mordar og sjørøvar. Men folkevisa gjer han til helt, og han vert framstilt som ”milde-Alv”, som rett nok seinare vart forvanska til ”mindre-Alv”. Folkevisene har gjort heltar av den falske Margrete og Alv jarl, som begge ut frå lovverket nok hadde gjort seg fortente til den lagnaden dei fekk, mens Audun, som i dei skriftlege kjeldene kjem svært bra ut, i visene vert framstilt som ein stor skurk